Zelf-educatie als begin van een nieuwe toekomst

Kleuterscholen, basisscholen, middelbare scholen, MBO’s, HBO’s, universiteiten: allemaal instellingen waar je naartoe gaat als je wilt dat iemand jou iets leert. En een deel van dit lijstje ben je zelfs verplicht te doorlopen, omdat de overheid stelt dat iemand anders jou iets moet leren. Het is erg mooi dat wij zo’n uitgebreid systeem hebben – en toch zitten er allang barsten in de muren van dit enigszins archaïsche educatieve stelsel.

De premisse van het Nederlandse – of beter gezegd: klassieke onderwijs – is een balans tussen efficiëntie en goede wil. We willen graag dat iedereen tenminste de belangrijkste dingen des levens leert en om dit te bereiken moet dit in grote groepen gebeuren, want tijd en geld om iedereen deze dingen op zijn/haar eigen manier te laten ontdekken ontbreken nu eenmaal. En dus is het schipperen geblazen.

Des te interessanter zijn de ontwikkelingen – zoals onderzoek in India – die aantonen dat je (vooral) kinderen eigenlijk helemaal niets hoeft te leren. Als sponzen zuigen ze vanzelf kennis op. Leren is geen ‘endotherm’ proces meer waarbij iemand die kennis bezit het actief overdraagt op iemand die de kennis nog niet bezit. Er is, in digitale vorm, namelijk al zo overweldigend veel kennis beschikbaar, dat leren een ‘exotherm’ proces kan worden. Onder de juiste omstandigheden is er helemaal geen input door derden meer nodig, maar zal de ‘lerende’ zelfgestuurd meer en meer kennis opnemen.

Een schoolvoorbeeld van een domein waarin een dergelijke revolutie (om binnen de beeldspraak te blijven: van endotherm naar exotherm) al lang en breed heeft plaatsgevonden is de schaakwereld. De klassiek geschoolde grootmeesters zijn inmiddels volledig onder de voet gelopen door een vloedgolf autodidacten. De oorzaak hiervan: computers en internet! De hoeveelheid voorhanden-zijnde informatie is eindeloos, en iedereen met internettoegang beschikt hiermee over een stuk gereedschap vele malen krachtiger dan iedere klassieke schaaktraining.

Wie niet sinds een decennium onder een steen ligt, kan dus concluderen dat alle ingrediënten voor een revolutie die verder gaat dan de schaakwereld inmiddels in ruime mate aanwezig zijn. Internet wordt bevolkt door meer dan twee miljard mensen, en dit aantal groeit exponentieel door de exploderende populariteit en betaalbaarheid van tablets zoals de iPad en smartphones zoals Samsung’s Galaxy S3. Iedereen heeft toegang tot meer kennis dan er in de grootste bibliotheken voorhanden is, en kan hier 24 uur per dag bij. Het enige wat nodig is, is een klein vlammetje van interesse, van nieuwsgierigheid. Het enige wat we moeten doen is deze vlam bij kinderen niet (al dan niet per ongeluk) uitblazen: mogelijk zijn scholen in de huidige vorm dan binnen enkele decennia relikwieën van een archaïsch verleden.